KRATKI ISTORIJAT GRBA GRADA VRŠCA

Grb grada Vršca, onakav kakav je danas u upotrebi kao zvanični grb grada, datira iz vremena od pre dva veka, preciznije iz 1804. godine. Tada se on prvi put pojavljuje u svoj svojoj raskoši, lepoti i koloritu na tržišnoj povelji koju je Vršcu podario austrijski car Franja II za izuzetne ratne i mirnodopske zasluge.

Put do dobijanja tržišne privilegije, a naravno i grba, nije bio ni malo lak i jednostavan. Posle ujedinjenja dveju zasebnih vršačkih opština, srpske i nemačke, 1795. godine brojne deputacije, u čijem su sastavu bili uglavnom istaknuti Vrščani iz uprave grada, odlazile su u Beč da ličnim zauzimanjem kod cara izmole dobijanje statusa slobodne varoši. Posle višegodišnjeg truda i zalaganja rezultat njihovih napora bio je dobijanje statusa privilegovanog tržišta.
Najznačajnije ličnosti na ovom poduhvatu bile su Mihailo Korman, gradonačelnik i Konstantin Spajić, senator čiji su likovi našli mesta na samoj povelji, odmah ispod grba grada Vršca.

Uzor za grb grada koji se nalazi na tržišnoj povelji iz 1804. godine
najverovatnije je bio neki od pečatnjaka nemačke opštine nastao u XIX veku.
Piscu do sada najopsežnije istorije grada Vršca Feliksu Milkeru bio je dostupan, a danas i jedini u Gradskom muzeju u Vršcu sačuvan pečetnjak nemačke opštine, odnosno suda tržišta Vršac iz 1777. godine. On sadrži neke od elemenata koji se nalaze na grbu iz 1804. godine a u pitanju predstava vršačkog brega i nekoliko čokota loze na njemu.

Grb grada koji se nalazi na pomenutoj povelji ima sledeći izgled: leva padina zeleno obojenog brega pokrivena je šumicom smeđe boje a veći deo brega pokrivaju parcele vinograda. Na bregu je predstavljeno vršačko utvrđenje u svom prvobitnom izgledu, iz vremena nastanka početkom XV veka, dočarano smeđim potezima. Desno od utvrđenja, na nešto nižem nivou, prikazana je kapela belih zidova i crvenog krova, a pored nje se nalazi crkvenjakova kućica.

U podnožju brega proteže se grad sa mnoštvom zgrada gde su jasno uočljive tri crkve: sveto Nikolajevska , svetog Gerharda i Uspenska. Grad je opkoljen bedemom u izlomljenoj liniji ispred koga se vidi polje. Na plavoj pozadini iznad utvrđenja na bregu predstavljena je ruka obmotana tkaninom koja drži sablju sa nabijenom glavom. U smeđem prstenu oko grba, uz ivicu, smešten je natpis na latinskom jeziku: SIGILLUM PRIVILEGIATAE COMMUNITATIS VERSCEZ. 1804. ( pečat privilegovane opštine Vršac 1804. )

Kada je u pitanju ruka sa sabljom i nabijenom glavom na grbu grada predanje kaže da je inspiracija za ovaj elemenat potekla iz događaja vezanih za ustanak podignut protiv Turaka u Banatu 1594. godine. Ustanak je imao snažan odjek i u Vršcu gde se na padinama vršačkog brega odigrala značajna bitka između ustanika i Turaka. Pre glavne bitke vođa ustanika Janko Halabura pobedio je u dvoboju turskog agu, odsekao mu glavu i nabio je na sablju što je odredilo ishod bitke, kada je grad na kratko oslobođen od turske vlasti, no Turci su uskoro ponovo zagospodarili njime.

Grb grada sa tržišne povelje bio je polazna osnova za nastanak velikog broja zvaničnih pečetnjaka tokom XIX veka. U Gradskom muzeju je u Vršcu postoi kolekcija od 20 pečetnjaka sa vršačkim grbom koji su pripadali opštinskim službama, raznim ustanovama i institucijama. Mada sadrži uglavnom iste elemente na svakim od ovih pečetnjaka grb se u nekim detaljima razlikuje od drugih.

Kada je istorijat grba u pitanju, pregledom arhivskih dokumenata, konstatovano je da su zapisnici senatskih sednica grada Vršca do 1861. godine overavani pečatom iz 1804. godine koji je imao isti natpis sa povelje iz 1804. godine kojom je gradu dat status privilegovanog tržišta. Ovde je predstava vršačkog brega prilično uprošćena što je iznenađujuće s obzirom da je pečetnjak rezan iste godine kada je izdata pomenuta povelja. Elemenata grada nema a kula i kapela su na istoj visini i predstavljene su jednostavnim potezima. U podnožju brega nalazi se venac brežuljaka. Iznad kule visi ruka sa mačem i nabijenom glavom.

Od novembra 1861. godine zapisnici senatskih sednica overavaju se novim pečatom na kome je zadržano latinsko pismo, ali je tekst izmenjen u duhu statusa Vršca kao slobodnog grada i glasi : SIGILLUM LIBER. AC. .CIVIT. VERSCHEZ ANNO 1861. Grb ima iste elemente kao i prethodni samo je kula nešto masivnija. Posle Austro-ugarske nagodbe 1867. godine u Ugarskom delu države mađarski jezik je postao službeni. Tako je 1871. godine
rezan novi pečat vršačkog magistrata sa natpisom na mađarskom jeziku koji glasi: SZ. K. VERSECZ VAROS. KOZIGAZGATASI BIZOTTSAGA. Na prethodna dva pečetnjaka kula je prikazana kao prilično udaljen objekat a na ovom zadnjem predstava kule je primaknuta tako da kula i kapela na bregu zauzimaju veću površinu grba.

Danas jedino još Gradski muzej u Vršcu na svom pečatu sadrži elemente pečata sa tržišne povelje sa tom razlikom što je ovde izostavljena ruka sa mačem i glavom, kao i u nekim drugim sitnijim detaljima.